Ölümün Dili ve Ritüeli: İkdam Gazetesi Işığında Osmanlı Basınındaki Ölüm Haberleri (1898-1903)

Ozet

Death is the final stage in the life cycle of every living being. It is unknown when and how this end will come. Throughout history, different meanings have been attributed to death. Post-death rituals and mourning practices demonstrate that death is not only a biological phenomenon but also a cultural and religious one. Death notices in the Ottoman press carried religious content within this framework; they were regularly published in newspapers because they were considered harmless under the censorship imposed during the reign of Sultan Abdülhamid II. Indeed, by publishing such reports, the İkdam Newspaper both announced individual deaths and provided important data about the social hierarchy, administrative structure, and press history of the period. Based on this, the aim of this study is to examine the death reports published in the İkdam Newspaper and reveal how the phenomenon of death was represented in the Ottoman press. News items from 1898-1903 were systematically scanned and evaluated using qualitative research methods. The news items mostly concern members of the royal family, local and foreign statesmen, ulema, professors, soldiers, and city leaders. These news texts were published in various forms, ranging from short announcements to detailed reports. The language and narrative style used in the news texts are directly related to the death rituals and social mourning culture of the period. For this reason, the death notices in the İkdam Newspaper constitute a unique and complementary source for research on Ottoman press and social history.

Abstract

Ölüm, her canlı varlığın yaşam döngüsünün en son aşamasıdır ve ne zaman geleceği bilinmemektedir. Tarih boyunca ölüme farklı anlamlar yüklenmiş; ölüm sonrası ritüeller ve yas uygulamaları, ölümün sadece biyolojik değil aynı zamanda kültürel ve dinî bir olgu olduğunu göstermiştir. Osmanlı basınındaki ölüm haberleri de bu çerçevede dinî ve toplumsal içerik taşımaktadır. Sultan II. Abdülhamid dönemindeki sansür uygulamaları altında siyasi açıdan zararsız kabul edildikleri için gazetelerde düzenli olarak yayımlanmıştır. İkdam Gazetesi, bu tür haberleri yayımlayarak hem bireysel ölümleri duyurmuş hem de dönemin sosyal yapısı, idari düzeni ve basın tarihi hakkında önemli veriler sunmuştur. Bu çalışmanın amacı, İkdam Gazetesi’nde 1898-1903 yılları arasında yayımlanan ölüm haberlerini inceleyerek ölüm olgusunun Osmanlı basınında nasıl temsil edildiğini ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi ve tarihsel doküman analizi kullanılmıştır. Haberler kısa duyurulardan detaylı bilgilendirmelere kadar çeşitli biçimlerde yayımlanmış; kullanılan dil ve anlatım dönemin ölüm ritüelleri ve toplumsal yas kültürünü yansıtmıştır. Osmanlı basınında ölüm temsiline ilişkin çalışmaların sınırlı olduğu dikkate alındığında, bu çalışma söz konusu haberleri belirli bir dönem aralığında sistematik biçimde ele alarak literatüre katkı sunmayı hedeflemektedir. Bu yönüyle İkdam Gazetesi’ndeki ölüm haberleri, Osmanlı basın ve sosyal tarihi üzerine araştırmalar için eşsiz ve tamamlayıcı bir kaynak oluşturmaktadır.

Yazarlar

Meryem ÇEKİM

Anahtar Kelimeler

Modern history, Abdulhamid II. Ottoman press, İkdam Newspaper, death notices.

Yayin Bilgileri

Cilt 0, Sayi 24, 2026

DOI: 10.5281/zenodo.19221036

Dosyalar