Van Masallarında Kuşlar

Ozet

The study examined bird motifs in Van folktales and identified the functions of birds in these tales. Bird motifs are common in fairy tales. The plot of fairy tales can change based on news brought by birds; in some tales, birds help the fairy-tale hero and show them the way. Birds feature in literature as motifs of change. In some folk cultures, it may also be considered a sign of good or bad luck. This situation is used with similar figures and motifs in many tales in Anatolian culture.
When examining the subject specifically in terms of the tales collected from Van, it is seen that some of these animals are referred to only by their bird names. In addition, many bird species such as nightingales, pigeons, hoopoes, kingfishers, crows, pigeons and partridges also feature as motifs in fairy tales. The bird motifs used in this study were examined based on the six-volume work entitled Stith Thompson's Motif Index of Folk-Literature.
In Van folktales, partridges and quails are hunted animals; ravens assist the hero during his journey; geese are cooked animals; the Phoenix lives long and helps the hero; vultures are scavengers; pigeons with their shape-shifting motif, the kingfisher and stork as fairy tale heroes, the nightingale with its beautiful voice, the crow as a messenger, the eagle as an element of deception, and the owl for its seriousness and as an element of metaphor. The functions of these birds correspond to the functions of birds in the world of literature and culture. The fairy tales included in this study were selected from the book Van Fairy Tales, published by Yılmaz Önay and İrfan Polat. The study evaluates the use of birds in Van folktales within the context of folk culture and literary tradition.

Abstract

Çalışmada Van masallarında yer alan kuş motifleri incelenmiş ve Van masallarında yer alan kuşların masal içerisindeki işlevleri tespit edilerek verilmiştir. Masalların genelinde kuş motifleri vardır. Masallardaki olay örgüsü kuşlardan alınan bir haberle değişebilmekte, bazı masallarda kuşlar masal kahramanına yardım etmekte ve ona yol göstermektedir. Kuşlar, edebiyatta değişme motifleriyle yer alırlar. Bazı halk kültürlerinde de uğur veya uğursuzluk belirtisi sayılabilmektedir. Bu durum Anadolu kültüründeki pek çok masalda benzer figür ve motiflerle kullanılır.
Van’dan derlenen masallar özelinde konu incelendiğinde bu hayvanların bazılarının sadece kuş ismiyle anıldığı görülür. Bunun dışında bülbül, güvercin, Zümrüdüanka, balıkçık kuşu, karga, güvercin, keklik gibi birçok kuş türü de masallarda motif olarak yer alır. Bu çalışmada kullanılan kuş motifleri Stith Thompson Motif İndex of Folk-Literature isimli 6 ciltlik eseri esas alınarak incelenmiştir.
Van masallarında keklik ve bıldırcın av hayvanı olarak, akkuşlar kahramanın yolculuk esnasında ona yardımcı olması yönüyle, kaz pişirilen bir hayvan, Zümrüdüanka uzun yaşaması ve kahramana yardımcı olması yönüyle, akbabalar leş yiyen hayvanlar olarak, güvercin şekil değiştirme motifiyle, balıkçık kuşu ve leylek masal kahramanı, bülbül güzel sesiyle, karga haber getirmesi yönüyle, kartal bir kandırmaca unsuru, baykuş ciddiyeti ve benzetme unsuru olması yönleriyle yer almaktadır. Bu kuşların işlevleri edebiyat ve kültür dünyasındaki kuş işlevleriyle uyum gösterir. Çalışmada yer alan masallar Yılmaz Önay ve İrfan Polat tarafından yayımlanan Van Masalları isimli kitaptan seçilmiştir. Çalışmada Van masallarındaki kuşların masal içerisindeki kullanımları halk kültürü ve yazınsal bağlamda değerlendirilmiştir.

Yazarlar

Ahmet ÖNTÜRK

Anahtar Kelimeler

Culture, narrative, Van, fairy tale, bird.

Yayin Bilgileri

Cilt 0, Sayi 24, 2026

DOI: 10.5281/zenodo.19262633

Dosyalar