Özbek Türkçesinde Eş Anlamlı Eylemlerin Derlem Tabanlı Analizi (IzlAmoq, Qidirmoq, Axtarmoq, Istamoq Örneklerinde)

Ozet

Even if linguists made different definitions of synonymy and collocation, synonymy is generally defined as words with the same meaning and substitutability. Collocation commonly refers to syntactic attraction between two or more lexical elements. While some criteria have been used to distinguish collocations from other word combinations in linguistics, synonyms have been classified according to their degree of meaning. Noun + verb collocations formed by the verbs izlamoq, qidirmoq, axtarmoq, istamoq, which are synonymous in Uzbek Turkish were studied on a corpus-based basis and how the use of corpus can contribute to synonymy studies were studied in this study. Synonyms of the collocations which are formed by these verbs were analysed and studied whether they can form collocations with the same or similiar nouns. “What are the similarities and differences of izlamoq, qidirmoq, axtarmoq and istamoq in terms of meaning and collocation? Answers were sought to questions such as What is the collocation frequency of the verbs in question?” Uzbek Turkish Corpus which I have personally created since 2020 through KKDP (Do It Yourself Corpora) was utilized in the study. The corpus has a corpus data base of 4.597.611 words which was created by digitizing the documents in 9 Magazine and 19 newspaper on the internet.

Abstract

Dilbilimciler eş anlamlılık ve eş dizim üzerine birbirinden farklı tanımlar yapmış olsa da genel olarak eş anlamlılık, aynı anlama ve ikame edilebilirlik özelliğine sahip sözcükler biçiminde tanımlanır. Eş dizim ise yaygın olarak iki veya daha fazla sözlüksel öge arasındaki söz dizimsel çekiciliği ifade eder. Dil biliminde eş dizimleri diğer sözcük birleşmelerinden ayırmak için bazı kriterler belirlenirken eş anlamlı sözcükler de ise anlam derecelerine göre sınıflandırılmaya gidilmiştir. Bu çalışmada, Özbek Türkçesinde eş anlamlı olarak geçen izl?moq, qidirmoq, axt?rmoq, ist?moq eylemlerinin oluşturduğu ad+eylem eş dizimleri derlem tabanlı olarak ele alınmış ve derlem kullanımının eş anlamlılık çalışmalarına nasıl katkıda bulunabileceği araştırılmıştır. Bu eylemlerin oluşturduğu eş dizimlerin eş anlamlılık durumu analiz edilmiş, aynı ya da benzer adlarla eş dizim oluşturup oluşturmadığı incelenmiştir. “izl?moq, qidirmoq, axt?rmoq, ist?moq eylemlerinin anlam ve eş dizim açısından benzerlikleri ve farklılıkları nelerdir? Bahsi geçen eş anlamlı eylemlerin eş dizim sıklığı nedir?” gibi sorulara yanıtlar aranmıştır. Çalışmada 2020 yılından itibaren tarafımca Kendi Kendine Derlem Platformu (KKDP) yazılımı aracılığıyla oluşturulan Özbek Türkçesi derleminden yararlanılmıştır. Derlem internet ortamında çıkan 9 dergi ve 19 gazete metninin sayısallaştırılmasıyla oluşmuş 4.597.611 sözcüklü bir derlem veri tabanına sahiptir.

Yazarlar

Cennet EKİCİ, Cennet EKİCİ, Cennet EKİCİ, Cennet EKİCİ

Anahtar Kelimeler

Uzbek Turkish, collocation, synonymy.

Yayin Bilgileri

Cilt 0, Sayi 13, 2023

Dosyalar