“Değil” Kelimesinin Karaycada Standart Dışı Kullanımı Üzerine

Ozet

The topic of word types in the Turkic language is a complex one, and researchers, in particular, lack consensus on the types of certain words. While word types are determined by the word’s use in a sentence, researchers disagree on some words. Some words are treated as prepositions, others as conjunctions, and grammar textbooks use them in different ways. The word “değil” is one such example. The common consensus among researchers regarding the word “değil” which is often used as a preposition or conjunction, is the negative connotation it adds to the word. The word “değil” functions as the verb-derivative suffix -mA- or the noun-derivative suffix +sXz. In the indicative conjugation, it is used after modal suffixes and participle-verb suffixes. Some researchers argue that it only occurs after nouns, while others argue that it also occurs after verbs. There are examples in Karaim Turkic where a new word is created by adding a negative/opposite meaning to the word to which it is added. The words tiwil, tüwül, tüvül “not” are added to the word’s antonyms and the word that can be expressed with a single word is expressed as noun + tiwil/tüwül/tüvül or verb + fiye + tiwil/tüwül/ tüvül “… + not” Thus, although the word seems to have a prepositional function, its noun function is predominant and sometimes it is used as an adjective. Sometimes +sXz serves as a noun-derivative suffix. This study will address this unusual use of the word “değil”.

Abstract

Türk dilinde sözcük türü konusu karmaşık konulardandır ve özellikle bazı sözcüklerin türü konusunda araştırmacılar arasında birlik yoktur. Sözcük türleri sözcüğün cümle içinde kullanımına göre belirlense de bazı sözcükler konusunda araştırmacılar fikir ayrılığına düşmektedir. Bazı sözcükler edat olarak bazıları bağlaç olarak ele alınmakta, gramer kitaplarında farklı şekillerde bahsedilmektedir. Değil kelimesi de bunlardan birisidir. Çoğunlukla edat veya bağlaç olarak kullanılan değil kelimesi konusunda araştırmacıların ortak görüşü kelimenin kattığı olumsuz anlamdır. Değil kelimesi -mA- fiilden fiil yapım eki veya +sXz isimden isim yapım ekinin görevini üstlenmektedir. Bildirme çekiminde, kip eklerinden sonra, sıfat-fiil eklerinden sonra kullanılmaktadır. Bazı araştırmacılar sadece isimlerden sonra geldiğini söylerken bazıları fiillerden sonra da geldiğini söyler. Bu sözcüğün Karay Türkçesinde eklendiği kelimeye olumsuz/zıt anlam katarak yeni bir kelime oluşturduğu örnekler bulunmaktadır. Kelimenin zıt anlamlı karşılığına tiwil, tüwül, tüvül “değil” kelimesi eklenmekte ve tek kelimeyle ifade edilebilecek kelime isim+ tiwil/ tüwül/ tüvül “… değil” veya “fiil+ fiye+ tiwil/ tüwül/ tüvül” şeklinde ifade edilmektedir. Böylece sözcük edat işlevi üstlenmiş gibi görünse de isim görevi ağır basmakta, bazen ise sıfat görevinde kullanılmaktadır. Bazen ise +sXz isimden isim yapım eki görevi görmektedir. Bu çalışmada değil kelimesinin bu sıra dışı kullanımına değinilecektir.

Yazarlar

Gülsüm KIRBAŞ

Anahtar Kelimeler

Değil, preposition, compound noun, historical and modern dialects, Karaim.

Yayin Bilgileri

Cilt 0, Sayi 23, 2025

DOI: 10.5281/zenodo.18036923

Dosyalar